In de financiële wereld zijn poortwachters zoals advocaten, notarissen, accountants, auditors, belastingadviseurs, vastgoedmakelaars en vennootschapsdienstverleners bedoeld om te beschermen tegen financiële criminaliteit. Toch kunnen dezezelfde spelers soms onbedoelde - of zelfs medeplichtige - partners worden in witwasconstructies. De expertise die deze professionals onmisbaar maakt voor bedrijven, biedt criminelen ook mogelijkheden om hen uit te buiten voor illegale activiteiten.
In dit artikel bespreken we hoe deze intermediairen kunnen worden gebruikt om illegale fondsen wit te wassen, de wetgeving rond poortwachters en AML, en praktijkvoorbeelden van hoe ze werden gebruikt voor witwassen.
Wat is een poortwachter?
Een poortwachter is een persoon of entiteit die de toegang tot iets controleert, vaak als barrière of filter tussen verschillende partijen. In verschillende contexten hebben poortwachters de autoriteit of verantwoordelijkheid om de toegang, deelname of stroom van informatie of middelen te reguleren, beheren of monitoren.
In de financiële en juridische context verwijzen poortwachters naar professionals zoals accountants, advocaten, bankiers, auditors en andere experts die verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van de integriteit en legaliteit van financiële transacties en activiteiten.
Wat zijn de taken van poortwachters in AML?
De rol van een poortwachter in de strijd tegen witwassen omvat een voortdurende waakzaamheidsplicht gedurende de volledige zakelijke relatie, met tal van verplichtingen, waaronder:
1. Ken uw klant (KYC): Grondig inzicht in de identiteit en achtergrond van de klant. Dit gebeurt doorgaans bij het onboarden van nieuwe klanten om ervoor te zorgen dat hun activiteiten in overeenstemming zijn met wettelijke en ethische normen.
2. Ken uw transactie (KYT): Het monitoren en begrijpen van de aard van de transacties van de klant. KYT helpt bij het identificeren van verdachte of ongebruikelijke transactiepatronen die kunnen wijzen op illegale activiteiten, zoals witwassen, door inconsistenties met het verwachte gedrag te signaleren.
3. Controleren van de herkomst van activa: Zekerstellen dat de activa die bij transacties betrokken zijn, afkomstig zijn van legitieme bronnen. Dit wordt bijzonder kritiek wanneer de transacties of activaoverdrachten van een klant abnormaal zijn of niet overeenkomen met hun financiële geschiedenis.
4. Risicogebaseerde aanpak: Implementeren van maatregelen op basis van het risiconiveau dat aan elke klant en transactie is verbonden. Klanten of transacties die als hoger risico worden beschouwd, zoals die met hoogwaardige overdrachten of politiek prominente personen (PEP's), worden onderworpen aan verscherpt cliëntenonderzoek (EDD), terwijl klanten met een lager risico minder strenge controles kunnen ondergaan.
5. Naleven van financiële embargo's: Het naleven van wettelijke beperkingen op financiële transacties met bepaalde entiteiten of landen. Naleving is essentieel om boetes te voorkomen en te voorkomen dat illegale transacties worden gefaciliteerd.
6. Beperken van het gebruik van contant geld: Het beperken van contante transacties is een cruciale maatregel in de strijd tegen witwassen, omdat contant geld moeilijk te traceren is en vaak wordt gebruikt bij illegale activiteiten.
7. Meldingsplicht: Aangewezen professionals zijn wettelijk verplicht om elke verdachte activiteit die kan wijzen op witwassen of andere financiële misdrijven te melden aan de relevante autoriteiten, zoals de lokale Financial Intelligence Unit (FIU).
8. Voortdurende naleving en aanpassing: Poortwachters moeten op de hoogte blijven van best practices, interne protocollen herzien en ervoor zorgen dat ze goed zijn opgeleid in het herkennen en aanpakken van risico's met betrekking tot witwassen en financiële criminaliteit.
Hoe worden poortwachters gebruikt voor witwassen?
Poortwachters worden op verschillende manieren gebruikt om witwassen namens criminelen te faciliteren. Hieronder staan enkele voorbeelden: Rol van juridische professionals Opzetten van brievenbusfirma's: Advocaten worden vaak ingezet om brievenbusfirma's en complexe bedrijfsstructuren op te zetten die de eigendom en herkomst van fondsen verbergen. Advocaten kunnen gelaagde bedrijfsstructuren ontwerpen met entiteiten in verschillende rechtsgebieden, waardoor het voor autoriteiten moeilijk wordt om de geldstroom te traceren of de ware eigenaren te identificeren.
Vastgoedtransacties: Advocaten spelen een cruciale rol bij het organiseren van vastgoedtransacties, het beheren van contracten en het waarborgen van naleving van wettelijke en regelgevende vereisten. Criminelen maken hiervan vaak misbruik door hoogwaardige eigendommen te kopen met witgewassen geld, waardoor ze deze illegale fondsen kunnen integreren in de legitieme economie.
Rol van accountants en auditors Manipulatie van financiële overzichten: Accountants kunnen frauduleuze activiteiten ondernemen door financiële gegevens te vervalsen om de ware aard van fondsen te verdoezelen. Ze kunnen omzetcijfers opdrijven door neppe verkooptransacties te creëren, valse facturen uit te schrijven of niet-bestaande verkopen te registreren om de financiële gezondheid van een bedrijf verkeerd voor te stellen. Daarnaast kunnen ze inkomstenstromen manipuleren door inkomsten uit niet-bestaande producten of diensten te fabriceren.
Belastingontwijkingsconstructies: Accountants kunnen praktijken toepassen zoals het fabriceren van uitgaven en het onderrapporteren van inkomsten om een misleidend financieel profiel te creëren. Deze manipulatie vermindert niet alleen belastingverplichtingen, maar draagt ook bij aan een complexe gelaagde structuur die het steeds moeilijker maakt om de ware bron van de fondsen te traceren.
Hetzelfde patroon geldt voor notarissen, belastingadviseurs en vennootschapsdienstverleners: oprichting van structuren, rekeningopening, nominee-mandaten en vastgoeddossiers. Artikel 3 AMLR maakt hen aangewezen entiteiten zodra zij die handelingen bijstaan. Zie vastgoed als typologie en KYC op vennootschappen.
Wat zijn voorbeelden van poortwachters die worden gebruikt voor witwassen?
In Canada zijn verschillende advocaten betrokken geweest bij witwassen of verdachte financiële activiteiten, wat hun onbedoelde of opzettelijke rol in het faciliteren van criminele operaties benadrukt. Prominente zaken zijn onder meer:
Simon Rosenfeld, een advocaat uit Toronto die in 2005 werd veroordeeld nadat hij tegen een undercoveragent had opgeschept over de lakse handhaving van witwassen in Canada. Zijn straf werd in hoger beroep verhoogd.
Florence Yen, een vastgoedadvocaat uit Vancouver, die in 2021 voor drie maanden werd geschorst voor het verwerken van meer dan $14 miljoen van een cliënt zonder juridische diensten te verlenen of de herkomst van de fondsen te onderzoeken.
Ronald Pelletier, in 2023 uit het ambt gezet, bleek $31 miljoen te hebben verplaatst voor cliënten die betrokken waren bij Amerikaanse effectenfraude, waarbij hij wegwerptelefoons gebruikte om zijn activiteiten te verdoezelen.
In Europa is een bekend geval van advocaten die witwassen mogelijk maakten het Danske Bank-schandaal in 2018. Dit schandaal onthulde de rol van professionals, waaronder advocaten, bij het faciliteren van het witwassen van ongeveer €200 miljard aan verdachte fondsen via de Estse tak van de bank tussen 2007 en 2015. De advocaten misbruikten de lakse regelgeving in Estland en creëerden brievenbusfirma's met complexe bedrijfsstructuren die grensoverschrijdende transacties omvatten.
De AMLR en poortwachters: wat verandert er op 10 juli 2027
verordening (EU) 2024/1624 (AMLR), aangenomen op 31 mei 2024, geldt vanaf 10 juli 2027. Het is een rechtstreeks toepasselijke verordening, geen richtlijn die moet worden omgezet. De 4e, 5e en 6e richtlijnen maken plaats voor dit single rulebook, aangevuld met richtlijn (EU) 2024/1640 (AMLD6) en verordening (EU) 2024/1620 (AMLA, zetel in Frankfurt, rechtstreeks toezicht op geselecteerde entiteiten). Clubs en voetbalagenten blijven op een aparte termijn (10 juli 2029). Zie het AML-pakket / AMLR en de EU AML-richtlijnen.
Artikel 3 AMLR somt de aangewezen « poortwachters » op: auditors, externe accountants, belastingadviseurs; notarissen, advocaten en andere juridische professionals bij financiële of vastgoedtransacties of de planning daarvan; trust- en vennootschapsdienstverleners; vastgoedmakelaars (verhuur vanaf 10 000 EUR/maand); handelaars in edelmetalen, edelstenen en goederen van hoge waarde; crowdfundingdienstverleners; operatoren van investeringsmigratie. Goede doelen staan als zodanig niet in artikel 3.
AMLR-plichten omvatten een ondernemingsbrede risicobeoordeling, een complianceverantwoordelijke, CDD/EDD (inclusief KYC op vennootschappen en adverse media), melding van vermoedens aan de FIU, documentbewaring van 5 jaar, en behouden verantwoordelijkheid bij outsourcing. Tot 10 juli 2027 binden de nationale omzettingen van de 4e en 5e richtlijn deze beroepen nog; daarna legt de AMLR één rechtstreeks toepasselijk rulebook over dat kader. Zie AML-leren en AML fundamentals.
In de praktijk zit een kantoor, notaris of accountant die een multi-juridictionele holding ontwerpt, rekeningen opent of een vastgoeddossier bemiddelt al in hetzelfde risicokanaal als een bank die die structuur onboardt. Na 2027 zegt de AMLR die plicht in één tekst, met dezelfde CDD-logica, in plaats van een lappendeken van omzettingen. « De cliënt naar een bank hebben doorverwezen » volstaat niet: er moet een dossier zijn (wie is de cliënt, waarom bestaat de transactie, houdt het eigendomsverhaal stand).
Wat is de AML-regelgeving voor poortwachters?
Tot 2027 blijven de omgezette AML-richtlijnen het nationale kader: risicobeoordeling, cliëntenonderzoek en melding. Poortwachters blijven ook sleutelspelers voor accurate eigendomsdossiers, toegankelijk voor bevoegde autoriteiten en aangewezen entiteiten met een legitiem belang. Dat basiskader wordt door de AMLR geharmoniseerd.
In de VS verplicht de Bank Secrecy Act (BSA) tot een AML-programma, CDD, Suspicious Activity Reports (SAR) en een Currency Transaction Report (CTR) boven 10 000 USD contant op één dag. Het Gatekeeper Initiative mikt op beroepen die toegang geven tot het financiële stelsel.
De FATF merkt in haar FATF Horizontal Review 2024 over technische naleving van poortwachters in relatie tot corruptie op dat veel leden boven 80% scoren, maar dat zeven grote economieën (meer dan de helft van het wereld-bbp) onder 50% blijven. CDD is daar nog het zwakke punt. Zie ook PEP's en vastgoed.
Het handhaven van een controle en evenwicht op poortwachters is noodzakelijk
Poortwachters zijn cruciaal voor het financiële stelsel; dezelfde expertise kan dienen om illegale fondsen te integreren, te verhullen en te legitimeren. Vandaar strikte AML-plichten: KYC, transactiemonitoring en melding, zodat zij een barrière blijven in plaats van een kanaal.
Voorkomen dat poortwachters witwassen faciliteren, vraagt handhaving, interne controles en toezicht. Dat is de inzet van de AMLR op 10 juli 2027: één rechtstreeks toepasselijk regime voor de beroepen van artikel 3.
