Ondanks de toenemende prevalentie van digitale betalingssystemen en strengere financiële regelgeving, blijft contant geld een aantrekkelijk instrument voor criminelen. De onbeheersbaarheid, draagbaarheid en moeilijkheid om het te reguleren bieden een mate van anonimiteit die digitale transacties simpelweg niet kunnen evenaren.
Hoewel overheden en financiële instellingen zwaar hebben geïnvesteerd in kaders voor de bestrijding van witwassen (AML), blijft witwassen via contant geld een aanzienlijke uitdaging vormen voor handhavingsinspanningen. In een rapport uit 2015, getiteld « Why is cash still king? », stelde Europol vast dat, ondanks de gestage groei van digitale betalingen, het gebruik en de circulatie van contant geld jaar na jaar blijft stijgen. In Europa hebben de meeste ongebruikelijke transactiemeldingen (SAR's) betrekking op het gebruik of smokkelen van contant geld en zijn de meeste in beslag genomen activa in de vorm van contant geld.
Waarom gebruiken we nog steeds contant geld in ons digitale tijdperk?
Hoewel we leven in een tijdperk dat wordt gedomineerd door creditcards, mobiele portemonnees en directe overschrijvingen, zou men kunnen aannemen dat het gebruik van contant geld afneemt. Echter, ondanks de snelle digitale transformatie in de financiële sector, blijft contant geld diepgeworteld in onze samenleving, omdat het biedt:
Anonimiteit en privacy: een van de meest dwingende redenen voor het voortdurende gebruik van contant geld is de anonimiteit. In tegenstelling tot digitale transacties laten contante betalingen geen elektronisch spoor na. Deze privacy spreekt niet alleen degenen aan die zich bezighouden met illegale activiteiten, maar ook gewone individuen die bezorgd zijn over surveillance, datalekken of overheidsoverreach. Voor velen is het gebruik van contant geld een manier om persoonlijke vrijheid te beschermen in een steeds meer gecontroleerd financieel systeem.
Toegankelijkheid en financiële inclusie: een aanzienlijk deel van de wereldbevolking heeft geen bankrekening. Voor deze individuen is contant geld geen voorkeur, maar een noodzaak. Huishoudens met een laag inkomen kunnen afhankelijk zijn van contant geld vanwege beperkte toegang tot bankdiensten, wantrouwen jegens financiële instellingen, of gebrek aan digitale geletterdheid. Bijgevolg blijft contant geld de meest praktische en inclusieve vorm van geld.
Culturele en gedragsfactoren: culturele normen en langdurige gewoonten dragen ook bij aan het voortbestaan van contant geld. In sommige landen worden contante betalingen nog steeds verwacht voor fooien, kleine aankopen of informeel werk. Voor veel kleine bedrijven, vooral in sectoren zoals horeca, detailhandel en persoonlijke diensten, is contant geld vaak gemakkelijker te beheren en soms de voorkeur voor onmiddellijke liquiditeit.
Vermijden van kosten en vertragingen: digitale transacties kunnen verwerkingskosten met zich meebrengen, vooral voor bedrijven; creditcardmaatschappijen, betalingsverwerkers en banken nemen vaak een deel van elke transactie. Sommige verkopers en dienstverleners kunnen ervoor kiezen om in contanten te werken om deze kosten te vermijden. Bovendien kunnen digitale betalingen onderhevig zijn aan vertragingen of technische problemen, terwijl contant geld een onmiddellijke afwikkeling biedt zonder tussenpersonen.
Belastingontduiking en informele economieën: In veel delen van de wereld is contant geldgebruik verbonden met de informele economie, waar transacties ongeregistreerd en onbelast blijven. Dit omvat niet alleen kleinschalige straatverkopers, maar ook grotere operaties die opzettelijk inkomen onderrapporteren om belastingplicht te verminderen. Contant geld stelt deze activiteiten in staat om onder de radar te blijven, wat vruchtbare grond creëert voor financiële criminaliteit, waaronder witwassen.
Welke technieken gebruiken criminelen om geld wit te wassen via contant geld?
Criminelen gebruiken een breed scala aan technieken om de oorsprong van illegaal contant geld te verhullen, waarbij ze profiteren van hiaten in het toezicht, zwakke punten in de regelgeving en de flexibiliteit van contante transacties.
1. Smurfen: smurfen houdt in dat grote sommen illegaal contant geld worden opgesplitst in kleinere bedragen die onder de rapportagedrempels vallen die door financiële instellingen worden vereist. Deze kleine stortingen worden vervolgens op meerdere bankrekeningen geplaatst, vaak op verschillende locaties of onder verschillende namen, om detectie te voorkomen.
2. De Black Peso-wissel: deze techniek, voornamelijk gebruikt door Latijns-Amerikaanse drugskartels, omvat de verplaatsing van illegaal contant geld via een complex systeem van valutaomwisseling en handel. Een drugshandelaar in de VS verkoopt drugs en ontvangt contant geld. Een makelaar koopt dat contante geld vervolgens met korting en gebruikt het om bedrijven in Latijns-Amerika te betalen die goederen naar de VS exporteren. De winsten worden teruggegeven aan het kartel en verschijnen als legitieme bedrijfsinkomsten.
3. Gebruik van contant-intensieve bedrijven: legitiem ogende bedrijven met hoge volumes contante transacties, zoals restaurants, wasstraten of wasserettes, zijn ideaal voor het witwassen van geld. Criminelen kunnen illegale fondsen vermengen met echte inkomsten en deze vervolgens storten op bedrijfsrekeningen, alsof ze legitiem zijn verdiend.
4. Brievenbusfirma's en valse facturen: brievenbusfirma's zijn juridische entiteiten die alleen op papier bestaan en geen legitieme bedrijfsactiviteit hebben. Criminelen gebruiken ze om contant geld te verplaatsen door valse facturen te maken voor niet-bestaande goederen of diensten. De betalingen lijken legitiem, maar zijn simpelweg een methode om vuil geld over te maken en te verhullen.
5. Handelsgebaseerd witwassen: criminelen manipuleren de internationale handel om waarde over de grenzen heen te verplaatsen. Dit kan bestaan uit het verkeerd factureren van goederen, meervoudig factureren of het valselijk beschrijven van de aard van verhandelde goederen. Hoewel deze techniek digitale componenten kan omvatten, begint het vaak met of wordt het ondersteund door grote volumes illegaal contant geld.
"Contant geld op zich is geen methode om de opbrengsten van misdaad wit te wassen, noch is het een illegaal handelsartikel; het is veeleer een volledig legale facilitator die criminelen in staat stelt illegale opbrengsten in de legale economie te injecteren met aanzienlijk minder risico op detectie dan andere systemen."
- Europol, 2015
Wat is het wettelijk kader in België?
Zoals we eerder zeiden, is het reguleren van contant geld vrij moeilijk. Toch legt België, om het gebruik van grote hoeveelheden contant geld in potentieel illegale transacties te ontmoedigen, strikte limieten op aan contante betalingen. Krachtens de Belgische antiwitwaswet van 18 september 2017 is de huidige beperking voor contante betaling vastgesteld op €3.000. Deze beperking is echter niet van toepassing tussen consumenten.
Overtredingen van de limieten voor contante betalingen kunnen leiden tot strafrechtelijke sancties variërend van €250 tot €225.000, afhankelijk van de ernst en de aard van de overtreding. De boete mag echter niet meer bedragen dan 10% van de betaling of gift.
Zou een contantloze samenleving het spel kunnen veranderen?
Naarmate digitale betalingen wijdverspreider worden, bewegen veel landen zich richting een contantloze samenleving, wat grotere efficiëntie en transparantie belooft. Deze verschuiving zou het traditionele witwassen aanzienlijk kunnen verstoren door anonimiteit te verminderen, aangezien elke digitale transactie een traceerbaar record achterlaat, waardoor het voor criminelen moeilijker wordt om illegale fondsen onopgemerkt te verplaatsen. Veel conventionele witwastechnieken zijn sterk afhankelijk van contant geld. Een contantloze samenleving zou de kosten, complexiteit en het risico van het witwassen van geld kunnen verhogen. Hoewel het contantloos maken voordelen heeft, zal het witwassen van geld niet volledig uitbannen. Criminelen zijn adaptief en kunnen hun toevlucht nemen tot andere methoden, waaronder:
Hoewel een contantloos systeem witwassen moeilijker kan maken, vereist het dus ook geavanceerde digitale regelgeving en internationale samenwerking om nieuwe mazen te dichten. Het is ook belangrijk om te erkennen dat een volledig contantloze samenleving ethische en sociale bezwaren oproept. Een belangrijk punt is privacy, aangezien niet alle burgers er comfortabel mee zijn dat elke transactie kan worden getraceerd. Dit onbehagen komt vaak voort uit angst voor buitensporige surveillance, overheidsoverreach en een gebrek aan vertrouwen in financiële instellingen. Een ander groot punt van zorg is uitsluiting: kwetsbare bevolkingsgroepen, zoals ouderen en degenen zonder toegang tot bankdiensten, kunnen het moeilijk vinden om zich aan te passen aan digitaal-only systemen. Als gevolg hiervan lopen ze het risico te worden geduwd naar informele of ongereguleerde alternatieven, wat hun financiële onzekerheid vergroot. Om effectief en eerlijk te zijn, moet een contantloze transitie sterke gegevensbeschermingswetten, beleid voor digitale inclusie en toegankelijke financiële instrumenten voor alle lagen van de bevolking omvatten.
Kunnen we witwassen echt verminderen zonder bredere systeemhiaten aan te pakken?
Hoewel het verminderen van het gebruik van contant geld het witwassen van geld moeilijker kan maken, is het geen alomvattende oplossing. Witwassen is uiteindelijk een symptoom van diepere systeemkwetsbaarheden, zoals zwakke handhaving van regelgeving, onvoldoende internationale samenwerking en het misbruik van juridische structuren zoals brievenbusfirma's en trusts. Criminelen maken vaak gebruik van jurisdictieverschillen, onderbemande financiële inlichtingeneenheden of hiaten in bedrijfstransparantie om illegale fondsen te verplaatsen, ongeacht de betaalmethode. Zonder deze bredere zwaktes aan te pakken, zullen inspanningen om witwassen te bestrijden reactief blijven in plaats van preventief. Echte vooruitgang vereist een holistische aanpak die sterkere mondiale normen, betere gegevensuitwisseling tussen landen en hervormingen in het bedrijfsbestuur omvat, niet alleen een focus op het verminderen van de beschikbaarheid van fysiek contant geld.
