Geconfronteerd met de dringende uitdaging van klimaatverandering, komen groene obligaties naar voren als een innovatief antwoord om duurzame projecten te financieren en de transitie naar een milieuvriendelijke economie te stimuleren. De aanhoudende dreiging van corruptie ondermijnt echter deze goedbedoelde initiatieven, wat het cruciale belang van transparante mechanismen onderstreept om het succes van wereldwijde milieuverplichtingen te waarborgen.
In de afgelopen 150 jaar heeft menselijke activiteit de uitstoot van broeikasgassen verhoogd, wat extreme weersverschijnselen heeft versterkt. Klimaatverandering mobiliseert de wetenschappelijke en politieke gemeenschap, terwijl duurzame financiering naar voren komt als een essentieel instrument voor een economische transitie die is afgestemd op de klimaatdoelstellingen.
Duurzame financiering wordt gekenmerkt door de integratie van "ESG-criteria" in het financiële besluitvormingsproces en vindt concrete uitdrukking in instrumenten zoals groene obligaties. Deze instrumenten zijn specifiek ontworpen om kapitaal aan te trekken voor projecten met milieuvoordelen, waardoor fondsen kunnen worden gekanaliseerd naar initiatieven gericht op het bestrijden van klimaatverandering, het bevorderen van ecologische duurzaamheid en het verbeteren van milieubeheer. Achter de façade van groene investeringen schuilt echter een groeiende zorg: die van greenwashing.
Wat zijn groene obligaties?
Groene obligaties kunnen worden uitgegeven door publieke of private entiteiten. Het zijn vastrentende effecten die, in tegenstelling tot traditionele obligaties, expliciet aan investeerders worden gepresenteerd als ondersteuning van duurzame milieuprojecten. Hoewel er geen universele definitie bestaat, onderscheiden groene obligaties zich door hun toewijding om de opgehaalde fondsen uitsluitend te besteden aan duurzame initiatieven, zoals hernieuwbare energie, biodiversiteitsbehoud en energie-efficiëntieprojecten. Beleggers worden aangetrokken door groene obligaties vanwege hun meerdere voordelen. Ten eerste maken ze het mogelijk om portefeuilles te diversifiëren door activa te integreren die gekoppeld zijn aan duurzame ontwikkeling. Ten tweede bieden ze beleggers de mogelijkheid om actief bij te dragen aan milieu- en sociale doelen, waarbij financieel rendement wordt gecombineerd met "ethische betrokkenheid". Bovendien kunnen deze obligaties de reputatie van emittenten versterken.
Wat is het regelgevingskader voor groene obligaties?
Groene obligaties zijn niet duidelijk gedefinieerd. Om transparantie en marktintegriteit te waarborgen, worden groene obligaties uitgegeven in overeenstemming met gedefinieerde criteria en normen. Er bestaan verschillende internationale richtlijnen, zoals de Green Bond Principles (GBP) van de ICMA (International Capital Market Association), de Climate Bonds Standards (CBS) van de Climate Bonds Initiatives (CBI), en meer recentelijk op Europees niveau de EuGB, die is gebaseerd op de Europese Taxonomie.
De Green Bond Principles (GBP)
De GBP's, opgesteld door ICMA in 2014 en bijgewerkt in juni 2021, zijn bedoeld om emittenten van groene obligaties te begeleiden om de transparantie en geloofwaardigheid te verbeteren. Deze principes pakken het gebrek aan harmonisatie aan door gemeenschappelijke normen vast te stellen, met de nadruk op vier kernprincipes: gebruik van fondsen, projectevaluatie en -selectieprocessen, fondsbeheer en communicatie. GBP's vereisen dat fondsen uitsluitend worden gebruikt voor milieuvriendelijke projecten en moedigen transparante communicatie over projectdetails aan. Het beheer van fondsen, inclusief monitoring en toewijzing tijdens de uitgifteperiode, wordt ook benadrukt, met een vereiste voor regelmatige rapportage over het gebruik van fondsen. De principes moedigen ook verificatie door derden aan om naleving van de vastgestelde normen te waarborgen. Hoewel naleving van de GBP's vrijwillig is, bevordert het transparantie, verantwoording en geloofwaardigheid voor emittenten, wat investeerders het vertrouwen geeft dat fondsen verstandig worden beheerd. Het succes van de GBP hangt daarom af van de toewijding van emittenten en het vertrouwen van investeerders in de verstrekte informatie.
De Climate Bonds Standards (CBS)
Opgericht in 2011, introduceerde de CBI de CBS met als doel wereldwijd kapitaal aan te trekken voor projecten met een positieve impact op het klimaat. In tegenstelling tot de GBP's hanteert de CBS een robuustere en strengere aanpak, met duidelijke criteria voor de geschiktheid van activa/projecten, inkomstenbeheer en niet-financiële openbaarmaking. CBS en GBP zijn complementair, waarbij CBS-conforme groene obligaties ook voldoen aan de GBP-normen. De CBS-vereisten zijn onderverdeeld in criteria voor en na uitgifte, wat zorgt voor transparantie en een rigoureuze impactbeoordeling. De fase na uitgifte omvat details zoals fondstoewijzing, milieueffectbeoordelingen en verificatie door derden, een onderscheidend kenmerk in vergelijking met de suggestie van externe auditors door de GBP. Emittenten die aan alle criteria voldoen, kunnen kiezen voor CBI-certificering, wat investeerders kwaliteitsgarantie biedt over de bijdrage van CBS-gecertificeerde obligaties aan een koolstofarme, klimaatbestendige economische heropleving. Daarnaast introduceerde de CBI in 2013 haar eigen taxonomie van klimaatobligaties, die een divers scala aan sectoren omvat die in aanmerking komen voor certificering zodra aan de gespecificeerde criteria is voldaan.
Wat is het regelgevingskader op EU-niveau?
De EU-taxonomie, onderdeel van het Actieplan voor Duurzame Financiering en de Green Deal, classificeert milieuvriendelijke economische activiteiten. Ontwikkeld door de Technische Expertgroep voor Duurzame Financiering, bestrijkt het zes doelstellingen, zoals klimaatmitigatie en biodiversiteitsbescherming. Activiteiten moeten een significante bijdrage leveren aan één doelstelling zonder de andere te schaden, sociale waarborgen respecteren en voldoen aan technische selectiecriteria. Geleidelijk ingevoerd, heeft de taxonomie tot doel greenwashing te voorkomen en investeringen naar duurzaamheid te sturen. Vier gedelegeerde handelingen zijn momenteel van kracht, die klimaatdoelstellingen, openbaarmakingen en milieudoelstellingen bestrijken. De taxonomie maakt het voor investeerders, bedrijven en besluitvormers gemakkelijker om groen te investeren, de duurzaamheid van portefeuilles te beoordelen en hun milieu-impact openbaar te maken. Het speelt een cruciale rol bij het afstemmen van financiering op duurzaamheidsdoelen, het waarborgen van transparantie op de groene financieringsmarkt, en vormt de hoeksteen van de EU-norm voor groene obligaties: de EuGB, aangenomen eind 2023.
De EuGB heeft tot doel de effectiviteit van groene obligaties te verbeteren door ze af te stemmen op de bredere doelstellingen van de EU Green Deal en de EU-taxonomie. De belangrijkste doelstellingen zijn het garanderen van transparantie (zoals zijn tegenhangers GBP en CBS) en het vergroten van de omvang en geloofwaardigheid van de markt via een "EU-groene obligatie"-label. Om in aanmerking te komen voor het labelen van hun EuGB-groene obligaties, moeten emittenten:
1. Expliciet hun afstemming op de EuGB bevestigen: uitgevende entiteiten moeten een document verstrekken waarin wordt gespecificeerd dat de uitgegeven obligaties voldoen aan de EuGB en worden aangeduid als "EuGB". Voorafgaand aan de uitgifte zal dit document vergezeld gaan van een informatieblad waarin wordt uitgelegd hoe de EuGB zal bijdragen aan de algemene milieustrategie van de emittent. Dit informatieblad wordt vervolgens voor uitgifte beoordeeld door een externe entiteit om de juistheid van de verklaringen te valideren.
2. Ervoor zorgen dat de fondsen zullen worden gebruikt om groene projecten te financieren of te herfinancieren: de toewijzing van de netto-opbrengsten van deze EuGB's moet uitsluitend worden uitgevoerd in overeenstemming met de criteria van de Europese Taxonomie.
3. Toestaan dat een geaccrediteerde externe auditor de afstemming op de EuGB verifieert. Het begrijpen van groene obligaties vereist een diepgaande verkenning van hun fundamentele kenmerken, hun voordelen voor investeerders en de normen die hun uitgifte beheersen.
Met als doel het eerste klimaatneutrale continent te worden tegen 2050, in lijn met de Overeenkomst van Parijs, lanceerde de Europese Unie (EU) in december 2019 de Europese Green Deal. Dit initiatief schetst een pad naar een duurzame, koolstofarme economie door het bevorderen van hulpbronnenefficiëntie, de circulaire economie, herstel van biodiversiteit en vermindering van vervuiling. Met een focus op rechtvaardige en inclusieve transities stelt de EU het Investeringsplan voor een Duurzaam Europa voor, met als doel ten minste €1.000 miljard aan duurzame investeringen te mobiliseren in het komende decennium.
Wat is Greenwashing?
Greenwashing verwijst naar het frauduleuze gebruik van groene obligaties die gekoppeld zijn aan duurzame ontwikkeling om activiteiten te verbergen die niet in lijn zijn met duurzaamheidsprincipes.
Deze praktijk is gebaseerd op het misleidende idee dat investeringen daadwerkelijk worden gericht op ecologische projecten. Meer precies kan greenwashing worden gedefinieerd als een proces van het manipuleren van communicatie rond twee gedragingen die worden aangenomen door de entiteiten die deze financiële instrumenten uitgeven: de optimistische overschatting van de milieuprestaties van projecten en de verspreiding van onnauwkeurige of onvolledige informatie over de prestaties van groene obligaties met betrekking tot de duurzaamheidsdoelstellingen van de projecten die ze financieren.
De groei van groene obligaties creëert een aantrekkelijke kans voor kwaadwillende actoren die illegaal kapitaal willen verbergen. De risico's verbonden aan het gebruik van groene obligaties om projecten te financieren of te herfinancieren die geen positieve impact hebben op het milieu, evenals het risico op corruptie. Een concreet maar weinig bekend voorbeeld van dit proces is de zaak van de Jirau-dam in Brazilië.
Over de zaak van de Jirau-dam
Naast de greenwashing van groene obligaties, werd de bouw van de Jirau-dam ontsierd door corruptie. In maart 2007 weigerde Ibama een vergunning voor twee dammen vanwege tekortkomingen in de impactstudies. Lula splitste vervolgens Ibama, maar de persoon die de vergunning had ondertekend, werd aangesteld om het te leiden, waarbij hij vergunningen goedkeurde voor de Santo Antonio-dam in 2008 en de Jirau-dam in 2009, ondanks de bezwaren. Juridische beroepen tegen deze onregelmatigheden bleven onbeantwoord. Voormalig president Dilma Rousseff werd beschuldigd van het begunstigen van het Tractebel-Suez-consortium in de aanbesteding van 2008 voor de bouw van de Jirau-waterkrachtcentrale, toen zij hoofd was van de civiele afdeling van de regering van Lula. Patriarch Emílio Odebrecht, hoofd van het grootste bouwbedrijf van het land, zei dat hij in 2008 een ontmoeting had gehad met toenmalig president Lula om de kwestie te bespreken. Lula zou hebben beloofd te proberen de uitkomst van de aanbesteding ongedaan te maken voordat hij zich terugtrok. Het is ook vermeldenswaard dat in 2010 het campagneteam van Rousseff naar verluidt R$1 miljoen (destijds gelijk aan een half miljoen euro) ontving van de Jirau-dam via de groene obligaties uitgegeven door GDF Suez, wat vragen oproept over mogelijke collusie. In die zin is verhoogd toezicht op groene obligaties noodzakelijk om dergelijk misbruik te voorkomen. Concluderend blijven de kwesties van klimaatverandering, groene financiering en transparantie in infrastructuurprojecten cruciaal in de huidige context. Het voorbeeld van de Jirau-dam illustreert de uitdagingen waarmee zogenaamde "groene initiatieven" worden geconfronteerd, die worden geconfronteerd met kwesties van corruptie en gebrek aan toezicht.
De mogelijke verbanden tussen politieke financiering en groene projecten onderstrepen de noodzaak van groter toezicht, vooral in de context van de uitgifte van groene obligaties, waar hier momenteel geen rekening mee wordt gehouden. Om de inspanningen voor de ecologische transitie werkelijk effectief te maken, is het absoluut noodzakelijk om de integriteit en legitimiteit van groene projecten te waarborgen, evenals de verantwoordingsplicht van de betrokken actoren.
In die zin kan alleen een rigoureuze, transparante en uitgebreide benadering van het monitoren van politieke implicaties het publieke vertrouwen en de geloofwaardigheid van initiatieven die ecologische duurzaamheid beloven, waarborgen.
