In mei 2015 leidde het grootste schandaal in de voetbalgeschiedenis (bekend als "FIFA Gate") tot de arrestatie van zeven FIFA-kaderleden in Zürich. De beschuldigingen waren gericht op het gebruik van omkoping, fraude en het witwassen van geld om de veiling van 150 miljoen dollar aan media- en marketingrechten voor FIFA-wedstrijden in Amerika te manipuleren, waarbij minstens 110 miljoen dollar aan steekpenningen uit verschillende bronnen werd betaald.
Dit is één van de vele gevallen van witwassen via het voetbal. Om te begrijpen waarom deze sport bijzonder gevoelig is voor het witwassen van geld en hoe het werkt, moeten we een paar vragen beantwoorden.
Waarom is voetbal een aantrekkelijk doelwit voor het witwassen van geld?
Zoals in het FATF-verslag "Money Laundering through the Football Sector" benadrukt, van alle sporten is voetbal de ideale kandidaat voor het witwassen van geld, eenvoudigweg omdat het de populairste sport ter wereld is, met 250 miljoen spelers, 38 miljoen geregistreerde spelers en 5 miljoen officials en scheidsrechters. Alleen al naar het WK hebben ongeveer 1 miljard mensen gekeken, waarmee het de meest bekeken sportwedstrijd ter wereld is.
Als gevolg daarvan is het een zeer winstgevende industrie die uit verschillende bronnen wordt gefinancierd. Door het ontbreken van strengere internationale anti-witwasvoorschriften in de sportsector hebben sommige investeerders met een minder dan legitieme achtergrond voetbalclubs kunnen financieren, vaak met de bedoeling bekendheid te verwerven en relaties met spelers aan te knopen. Clubs aarzelen om vermeende witwasactiviteiten bekend te maken, omdat dit de reputatie van de sport zou kunnen schaden. Door de grote geldstromen en de minimale toegangsdrempels is witwassen in deze sector eenvoudiger.
Een geschatte 140 miljard dollar wordt witgewassen via het voetbal volgens het VN Bureau voor Drugs en Misdaad.
Hoe zijn voetbalclubs gebruikt om geld wit te wassen?
Criminelen gebruiken voetbal op verschillende manieren om hun illegale geld wit te wassen:
Overwaardering van spelers tijdens transacties: in 2013, Braziliaanse voetbalster Neymar van Santos naar Barcelona voor een bedrag van 57,1 miljoen euro. Later bleek echter dat de werkelijke waarde van de transfer veel hoger was, volgens sommige schattingen meer dan 80 miljoen euro. De transfer werd onderzocht op mogelijke witwaspraktijken en belastingfraude. Fc Barcelona en Santos kregen meerdere boetes en de zaak loopt nog steeds.
Beeldrechten van de speler: beeldrechten van spelers kunnen een legitieme bron van inkomsten zijn in het voetbal, maar ze kunnen ook worden misbruikt voor het witwassen van geld en andere financiële misdrijven. Een geval van witwassen en beeldrechten van spelers in het voetbal is het "Football Leaks"-schandaal. Hierbij werden vertrouwelijke documenten vrijgegeven over de zakelijke transacties van verschillende grote voetbalclubs en spelers, waaronder details over belastingontwijking en het witwassen van geld via beeldrechten.
Honoraria van agenten: door opgeblazen honoraria, complexere regelingen vanwege hun invloed en connecties binnen voetbalclubs spelen honoraria van agenten een belangrijke rol bij het witwassen van geld. Mino Raiola ontving een vergoeding van ongeveer 49 miljoen euro voor zijn betrokkenheid bij de transfer van Paul Pogba van Juventus naar Manchester United in 2016. Dit bedrag was naar verluidt het grootste dat ooit aan een agent is betaald bij een voetbaltransfer. De betaling zou in geen verhouding staan tot het werk dat Raiola voltooide, wat leidde tot zorgen over mogelijke witwaspraktijken.
Aankoop en verkoop van voetbalclubs: een voorbeeld is het geval van Leeds United dat werd gekocht door de controversiële zakenman Massimo Cellino in 2014. Cellino had een geschiedenis van juridische problemen en werd later in Italië veroordeeld voor belastingontduiking. Hij werd er ook van beschuldigd de club te gebruiken om geld wit te wassen en belastingen te ontduiken.
Verkoop van valse tickets: op 26 mei 2018 werd de UEFA Champions League finale gespeeld tussen Liverpool en Real Madrid. Naar verluidt werden duizenden fans getroffen door de verkoop van valse tickets verkocht tegen te hoge prijzen. Fans die voor deze valse tickets hadden betaald, werden bij de ingang van het stadion geweigerd en konden de wedstrijd niet bijwonen. De winsten uit deze verkoop zouden zijn witgewassen via een netwerk van lege vennootschappen en buitenlandse rekeningen.
Wat zijn de gevolgen van het witwassen van geld in het voetbal?
Het witwassen van geld in het voetbal heeft verschillende gevolgen. Het kan de reputatie van het voetbal op het gebied van fair play in gevaar brengen. Dit komt omdat het mogelijk is dat het geld dat wordt gebruikt om te betalen voor wedstrijdvervalsing en corruptie afkomstig is van illegale ondernemingen zoals drugshandel of georganiseerde misdaad. Als gevolg daarvan kan de reputatie van het voetbal eronder lijden en kan het vertrouwen van de fans in het spel afnemen.
120 miljoen zijn de geschatte jaarlijkse opbrengsten van gokverslaving.
Teams kunnen ook grote financiële verliezen lijden door het witwassen van geld. Zo kan een club boetes, sancties en andere geldelijke gevolgen opgelegd krijgen als blijkt dat zij geld heeft witgewassen. Ook kunnen supporters minder geneigd zijn wedstrijden te bekijken of producten te kopen als zij het vertrouwen in de sport verliezen, wat schadelijk kan zijn voor de financiële gezondheid van voetbalclubs en bonden.
De gevolgen van het witwassen van geld in het voetbal kunnen zelfs verder reiken dan de sport zelf en een negatief effect hebben op de samenleving. Het witwassen van geld kan bijvoorbeeld bijdragen aan de financiering van andere illegale activiteiten, zoals mensenhandel, terrorisme en drugshandel, wat schadelijk kan zijn voor gemeenschappen en individuen.
De AMLR en het voetbal: 10 juli 2029
Het pakket 2024 vervangt de 5e AML-richtlijn als sectorale kompas: verordening (EU) 2024/1624 (AMLR), richtlijn (EU) 2024/1640 (AMLD6) en verordening (EU) 2024/1620 (AMLA). De algemene toepassing is 10 juli 2027; voor professionele clubs en voetbalagenten geldt artikel 3 AMLR op 10 juli 2029. Het is geen om te zetten richtlijn meer: de verordening is rechtstreeks toepasselijk. Toezicht op clubs en agenten blijft nationaal; AMLA (Frankfurt) neemt hen niet in rechtstreeks toezicht. Zie het AML-pakket / AMLR.
Voor clubs vallen vier transactiefamilies onder het toepassingsgebied: investeerders, sponsors / adverteerders, agenten / tussenpersonen, spelers transfers. Een vrijstelling is mogelijk voor kleine clubs (omzet onder 5 000 000 EUR over twee boekjaren, aangetoond laag risico; lagere divisies onder voorwaarden). Agenten hebben geen omvangsvrijstelling. De vijf typologieën hierboven (overgewaardeerde transfers, imago-rechten, agentencommissies, clubverkopen, valse tickets) vallen op die families: transfers en imago-rechten bij spelers; commissies bij tussenpersonen; verkopen bij investeerders; tickets en shirts vaak bij sponsors. Het FATF-rapport 2009 over de voetbalsector blijft het typologische referentiekader.
Die mapping is het operationele punt voor banken en andere aangewezen entiteiten die nu al clubs bedienen. Vanaf 2029 wordt de club of agent zelf aangewezen entiteit, maar dezelfde signalen (prijs ver van sportieve waarde, circulaire fees, ondoorzichtige kopers, cash-ticketing) vereisen nu al CDD. Wachten op 2029 is geen verweer voor een onboarding in 2026.
Hoe bestrijden voetbalorganisaties het witwassen van geld?
FIFA en UEFA leggen licentie-, agenten- en transferregels op. FIFA richtte in november 2005 de groep « For the Good of The Game » op (EWS-weddenschappen, clublicentieregels, agentenreglement, Transfer Matching System, transfer-clearinghouse). In Frankrijk controleert de DNCG de clubrekeningen. UEFA monitort de 53 bonden via een fraudedetectiesysteem op weddenschappen, en het Club Financial Control Body past de financiële duurzaamheidsregels toe (football earnings / squad cost). Die sportregels vervangen de AMLR-plichten van 2029 niet.
Organisaties werken ook samen met rechtshandhaving (informatiedeling, gezamenlijke onderzoeken), kunnen clubs en personen beboeten, schorsen of uitsluiten, en bieden bewustmakingsprogramma's over AML-regels, financiële monitoring en sponsor-due-diligence. Nuttig, maar secundair tegenover het aangewezen-entiteitenregime van 2029.
WK 2026 en 2030
Het WK 2026 (VS, Canada, Mexico) groeit naar 48 ploegen en 104 wedstrijden. 2030 speelt zich vooral af in Spanje, Portugal en Marokko, met eeuwfeestwedstrijden in Argentinië, Uruguay en Paraguay. Stromen, sponsors, mediarechten en weddenschappen: het witwas- en manipulatie risico schaalt mee met het toernooi. Aangewezen entiteiten die die stromen raken (banken, agenten, Europese clubs) moeten 2029 voorbereiden, niet wachten op de aftrap.
Wat is de toekomst van het witwassen van geld in het voetbal?
Voetbal heeft bestuur, financiële transparantie en eigenaarscontrole nodig. Vaak genoemde maatregelen (onder meer van Transparency International) blijven nuttig: identiteitscheck van eigenaars, bestuurders en sleutelstaff; onafhankelijke accountant over de herkomst van vermogen; PEP-databanken voor internationale investeerders; informatie-uitwisseling met voetbal- en politieautoriteiten; geverifieerde adverse media-zoektochten; een klokkenluiderskanaal; integriteitscontroles, inclusief de koper ontmoeten. Voeg daar een UBO-register en versterkte CDD op sponsors aan toe, in lijn met KYC op vennootschappen.
Zonder transparantie blijft het corruptierisico bij clubs hoog. Een striktere AML-strategie, vooral na AMLR 2029, kan een deel van de schema's afschrikken. De inzet is dat alleen fit-and-proper personen clubs bezitten en leiden.
